Gerede’de bazı işyerlerinin tabelalarına ve Arabaların üzerine baktığımız zaman Kratya İsmini görmekteyiz. “Acaba Kratya ne demek veya anlamı nedir?” Diye sorduğumuzda doğal olarak Cevap bilmiyorum olacaktır.

   Şimdi baştaki soruyu bir daha soralım Bizler Geredeli mi? Yoksa Kratyalı mıyız?

   Yer adlarında eski dediğimiz kavram değişik dönemleri içerir.

   Eskilerin “tekâmül” dedikleri bir süreç vardır. Yani her tarihi dönem, hâkim olan kuvvetin izlerini taşır.

   2500 seneden fazla tarihe sahip olan Gerede, tarihte Krateia, Flaviopolis, Creteia, ΚΡΗΤΙΕΩΝ, ΚΡΗΤΙΕΩΝ, ΦΛΑΟΥΙΟΠΟΛΙΤΩΝ, Γκέρεντε gibi isimleri almıştır.

    Gelelim Gerede’nin anlamına, Gerede’nin tarihte bildiğimiz ilk adı kressa idi ve Paphlagonia bağlı bir kentti. Antik Krateia kenti bu dönemde Kressa adını taşıyordu.         Krateia MÖ 3.  yüzyılda Bithynia krallığınca ele geçirildi, kente Bithyn halk yerleştirildi ve artık burası bir Bithyn kenti oldu. Yani Bithynia’nın Kolonisi haline geldi. 

      Kressa adı, Giritli anlamındadır ve Helen(Eski Yunan) dilinde kentin adı daha ileri dönemlerde Kreteia’ya dönüşmüştür.

   Nitekim Ramsay, Honorias ve Paphlagonia kentleri listesinde bu kentin roma egemenliği çağında bastığı paraların üzerinde Kretieon (kratos’ların) yazısı bulunduğunu belirtiyor.

    Hıristiyanlık ilk çağında konsül’lere (Kilise büyükleri kurultayına) katılan kent piskoposu olarak anıldığı da yeni Ramsay’da aynı yerde, gösterilmiştir; demek ki kentin adı orta çağda Kreteia’ya dönmüştü. Ad, bu biçimiyle “kratos yurdu” yani Giritli yurdu demektir; Muhtemelen buraya antik çağda Giritliler yerleştirilmiş ve Kressa ismini almış olabilir,

    Kratos sözcüğü ise pek çok anlama gelir.

1. Güç kuvvet anlamındadır,

2. egemenlik buyruğunu yürütücülük, anlamındadır,

3. Devlet demektir.

4. Erkek adıdır.

5. Olarak ki bence şimdiki konumuz bakımından en önemlisi budur kratos sözcüğü Kressa sözcüğünün eş anlamlısıdır ve Baş tepe doruk anlamına gelir (bkz.lliada xx5) Kreteia adını bu sonuncu anlama bağlantı gösterilerek oluştuğu ve dağ başındaki dağ tepesinde ki yurt demeye geldiğini baskın olasılık sayıyorum, çünkü Kreteia /Gerede,  Esentepe’nin güney yamacı üst bölümünde, doruğa yakın 1350m. Yükseklikte kurulmuştur.

     Krateia, İÖ 65’de Romalı komutan Pompeius potan kralı VI. Mithridates’in yenilmesi üzerine ondan alınan paphlagonia yöresini imparator Titus döneminde (MS 69–79) yeniden kurulurcasına geliştirilmiş ve adlarından biride Flavius olan daha doğrusu adının tam biçimi Titus Flavius Vespasianus olan bu imparator onuruna Flaviopolis adını almıştır ancak Flaviopolis adının benimsenmediği ve bir süre sonra kullanılmaz olduğu anlaşılıyor. Polis Şehir demektir, Flaviopolis- Flavyusların şehri demektir.  

    Krateia isminin Gerede’ye dönüşmesi ise Türk boylarının Anadolu topraklarına yerleşmesinden sonra olmuştur.

    Ecdadımız Anadolu’ya gelip yerleştiğinde Türklerden önce yaşamış Helen, Rum, Ermeni ve Anadolu’daki eski halkların kullandığı yer ve Şehir isimlerini Kullanmaya devam etmişlerdir. Anadolu’yu tamamen kontrol altına aldıktan sonra Zamanla bu isimler Türkçeleştirilmiş ama Kökenine dokunulmamıştır. Türkler; Kreteia da olduğu gibi “K” leri  “G” yapmışlardır.Γκέρεντε  zamanla Gerede olmuştur. Çünkü Rumca olan Γκέρεντε nin Türkçeye çevrilişi Gkerente ve okunuşu Gerede’dir. Bunun gibi daha birçok kullandığımız ve benimsediğimiz yer isminin aslında birlikte yaşadığımız uygarlıklardan dilimize yerleştiğini görebiliriz.

    Nasıl ki Claudiopolisten Polis, Poli ve daha sonra Bolu türemişse Γκέρεντε- Gkerente’den de Türklerin telaffuzuyla zamanla Gerede Türemiştir. Eğer Gerede’ye Kratya deseydik o zaman Mudurnu’ya Modrena, Bolu’ya Claudiopolis, Ereğli’ye Heraklea, Bartın’a Parthenius dememiz gerekirdi. Aslında Gerede’ye Kratya demek İstanbul’a Konstantinapol demeye benzer. Kratyalılar bizim hemşerimizdi, ama atalarımız gelip buraları yurt yaptılar Kratya’da zamanla Gerede oldu.

    Toparlayacak olursak, benim görüşüme göre, yer adlarında geriye dönüş imkânsızdır. Türkçe konuşulan bir yörede kelimeler ya Türkçe kökten gelecektir ya da Türkçeleşmiş kelimelerden meydana gelecektir, bu kaçınılmaz bir sonuçtur. Nasıl ki tarihi geriye döndürmek mümkün değilse yer adları da geriye döndürülemez. Aynı Türkiye ismi gibi… Türklerin yaşadığı ülkeye atalarımız Türkiye demişler. Asya’daki Türk yurtlarına da Türkistan diyorlardı. Her ikisi de aynı manadadır. Türklerin yaşadığı ülke, memleket demektir.  

   Elhasıl bizler Geredeliyiz. 

   Hüdayi COŞKUN- Teknik Öğremen

  Yaralanılan Kaynaklar

  1-  The Hellenistic settlements in Europe, the islands, and Asia Minor, Getzel M. Cohen

  2-  Türkiye'deki Tarihsel Adlar, Bilge UMAR

  3-  İlkçağda Türkiye Halkı, Bilge UMAR

  4-  Bithynia / Bir Tarihsel Coğrafya Araştırması ve Gezi Rehberi, Bilge UMAR

  5-  Paphlagonia / Bir Tarihsel Coğrafya Araştırması ve Gezi Rehberi, Bilge UMAR

  6-  Tarih Boyunca Gerede Ali Rıza ÜNLÜ, Hacı Ömer CEVAHİRCİOĞLU, Adem ÇEVİK

  7-  Devleti Aliye, Halil İNALCIK

  8-  Gerede, Osman Mitralyöz (Ankara–1970)

  9-  Burhanettin Akbaş (Erciyes tv)